Таатта улууһа — барыллар ыккардыларынааҕы ураты

12 баайт сотуллубут ,  4 сыл ынараа өттүгэр
== Устуоруйата ==
 
Историята[[Таатта (үрэх)|Таатта]], [[Нохуу (үрэх)|Нохуу]], [[Баайаҕа (үрэх)|Баайаҕа]] үрэхтэри, [[Амма (өрүс)|Амма]], [[Алдан (өрүс)|Алдан]] өрүстэри баһылааһынтан, территорията быһаарыллан тэриллибит. Сыыйа Таатта сиригэр боотур уустар, баайаҕантайдар, игидэйдэр кэлэн олохсуйбуттар. Олохтоохтор «аҕа ууһа» уонна «ийэ ууһа», баайдар-дьадаҥылар диэн арахсан олорбуттар. Таатта дьоно урут-уруккуттан тимир, мас уустарынан биллэллэрэ. Ол курдук Уус Килэпиир, Уус Кылачыыс, Уус Никииппэр, Уус Торопуун, Уус Уоһук уонна да атыттар.
 
1630 сыллаахха Алданҥа нуучча бастакы сир арыйааччылара баар буолбуттар. 17-с уйэҕэүйэҕэ Таатта сиригэр дьаһааҕы хомуйуу айдаана суох ааспыта. Бас билии сыһыанын толоруу быраап ирдэбилигэр тирэҕэрбитэ. Ити кэмҥэ атыы-тутуу сыһыана сайдыбыта, нүөлсүтүүлээх сир оҥоруутугар олохтоох дьону үөрэппиттэрэ, сиринэн уонна өрүһүнэн сырыы аһыллыбыта. Таатта территориятынан саҥа сири арыйааччылар, научнай чинчийээччилэр Д. Копылов, С. Дежнёв уонна Камчатскай экспедиция чинчийээччилэрэ Г. Майдель, И. Черский, В. Беринг ааспыттара.
 
18-с үйэҕэ Таатта улууһугар православияправославие киэҥник тарҕанан, норуот олоҕор-дьаһаҕар дириҥник киирбитэ. Элбэх часовня, таҥара дьиэтэ тутуллубута. Билигин ол таҥара дьиэлэриттэн Чөркөөх уонна Чычымах диэн дэриэбинэлэргэ ордон хаалбыттар. Православия тарҕаныаҕыттан ыла үөрэхтээһин, искусство, култуура уонна илиинэн уһаныы сайдыбыта.
 
1912 сыл ахсынньы ый 8 күнүгэр Дьокуускай уобалаһынааҕы управление 416-с нүөмэрдээх быhаарыытынан 1913 сыл тохсунньу ый бастакы күнүттэн Боотуруускай улууhу Таатта уонна Боотурускай диэн 12лии12-лии нэһилиэктээх улуустарга араарбыттар. Губернатор бирикээhинэн 1913 сыл тохсунньу ыйын 2-с күнүттэн улуус аҕа баhылыгынан [[Оонньуулаах Уйбаан|И. Е. Кулаковскай - Оонньуулаах Уйбаан]] анаммыта. Улуус киининэн Чөркөөх нэhилиэгэ буолбута. ЯЦИК дикретыгар[[дэкириэт]]игэр олоҕуран 1930сыл1930 сыл кулун тутар 25 күнүттэн Ытык-Күөл кииннээх Таатта оройуона тэриллибитэ. 1960 сыл олунньу бастакы күнүттэн Таатта уонна Чурапчы оройуона саҥа Алексеевскай оройуон иhигэр киирбитэ. 1965 сыл тохсунньу 27 күнүттэн Таатта оройуонун аата Алексеевскай оройуон диэннэ уларыйбыта.
 
РСФСР Президиумун Верховнай Сэбиэтин укааhынан 1990 сыл атырдьах ыйын алтыс күнүттэн урукку бэйэтин аатыгар уларыйан Таатта оройуона буолбута.