Дьыл — барыллар ыккардыларынааҕы ураты

291 баайт сотуллубут ,  3 сыл ынараа өттүгэр
көннөрүү туһунан суруллубатах
(халыып)
[[Категория:Күн-дьыл]]
[[Категория:Кэм]]
 
Эбэ мууha устуутуттан аныгыскы эбэ мууhа устуутугар дылы кэми дьыл дэнэр.
Уваровскай "Ахтыыларга суруйар: "Дьыл бу кэмигэр самыыр ол дойдуга уон ордуга биэстии-алталыы тууннээх куннэ ахсаабакка туhэр."Дьыл ейдебул кыhынны эрэ кэмнэ сыhыаннаах буолбата5а ити этииттэн да кестер.
Аны былыргы ырыаны керуе5ун:
"Бу хайа кэм эбитэй диэн
ейдеен кердехпунэ-
Муус устар эбэккэйим эбит!
Эргэ дьыл эстибит-
Сана Дьыл салаллыбыт эбит
До5оттоор!"
Эбэ мууhа устуута, айыл5а уhуктуута космическай кестуу буолла5а. Дьэ, ол кэмнэргэ, эбэ мууhа устуута, халлаанна кестер ыйы саха дьин бастакы ыйа - "Муус устар ыйа" уэскээтэ дииллэрэ. Билинни кэмнэ эбэ мууha хаhан устарый? Май ыйга. Оччотугар, саха дьин бастакы ыйа - Муус устар ыйа май ыйга (сеп тубэhэр дьыл кэмигэр) сэп тубэсиhиэхтээх.
Аны Худяков (Бичик 2002с. 35 стр. алгыыhыт тылын еhун суhэн ылбытын аа5ыа5ын эрэ: " Дьыл ыпсыытыгар, ый санатыгар кун утуетугэр урун туна5ынан ибир ыhыа5ынан ыhабын". Уэhээ этиллэр тыллартан маннык ситим баара кестер: Муус устар - эргэ дьыл эстэр - Дьыл ыпсыыта - Сана Дьыл - Ыhыах.
Ессе биир тугэн; ааспыт уйэ 80-с сылларыгар дылы "Эбэ ирэр - илийэр, хаатын толорор кэмнэрэ" диэн ааттаан алаадьы тутан уескэ киирэн тугу эрэ ботугуруур - сипсийэр эмээхситтэр баар буолаллара. Санаан кердеххе,дьэ ол"эбэ хаатын толорон,ере анньан" Сана Дьыл уескуурэ буолуо5а .
==Дьыл==
Дьыл.
Эбэ мууhамууһа устуутуттан аныгыскы сылга эмиэ эбэ мууhамууһа устуута са5аланыарсаҕаланыар дылы кэми дьыл диэн ааттанар.
Саха ёйдёбулунэнөйдөбүлүнэн: харыыта суох хатылана турар кэм икки утумнарыттан биирдэстэрэ буолар.
Дьыл утума сайын, куhункүһүн, кыhынкыһын уонна саас диэн тэттик кэмнэрдээх.
Саха дьыл эстиитин-салаллыытын эбэ мууhамууһа устуутунан билэрэ-кёрёрёкөрөрө. Уонна ол кэмнэргэ халлааццахаллааҥҥа кёстёркөстөр ыйы (дьицдьиҥ) "муус устар" ыйа диэн ааттыыра. Манна чопчулааhынчопчулааһын: Эбэ мууhамууһа устуутун кэмигэр халлааццахаллааҥҥа кёстёркөстөр ый хайаан да (дьицдьиҥ) муус устар ыйа дэнэр-, диэн ёйдуурөйдуур сыыhасыыһа .Саха5аСахаҕа ёссёөссө сыл кётёкөтө-кётёкөтө ситэрэн-кённёрёнкөннөрөн биэрэр 13-с ый диэн баара эбээт. Дьэ, холобура,2013 сыл 13 ыйдаах.(Ити ёрөр сыллаах кэтээhинкэтээһин тумугэр чопчуланна).
Салгыы ол, муус устар ыйбыт бутэрбүтэр .ЁссёӨссө сана ый (халлааццахаллааҥҥа) уёскуурүөскүүр.Кинини (дьицдьиҥ) ыам ыйа (июнь ыйга сёпсөп тубэhэртүбэһэр дьыл кэмэ) диэн ааттыыллара. Дьэ, ол ый сацатынсаҥатын " Дьыл ыпсыыта, ый сацатасаҥата" дииллэрэ.Онон, саха дьицдьиҥ (халлааццахаллааҥҥа кёстёркөстөр) иккис ыйын сацатасаҥата "Дьыл ыпсыыта , ый сацатасаҥата" дэнэр. Санаан да кёрдёххёкөрдөххө: дьицдьиҥ бастакы ый-муус устар ыйа (май ыйга сёпсөп тубэhэртубэһэр дьыл кэмэ) ыhыахтыахыһыахтыах диэтэххэ арыый да эрдэ буолла5абуоллаҕа. Дьэ, ол иhиниһин"от-мас силигилээн турда5ынатурдаҕына ыhыахтараыһыахтара буолара.Онон,кункүн уhууруһуур кэмин кёрсёллёркөрсөллөр эбит"-, диэн туцтуҥ-тацтаҥ бараахтыыр эбиппит. ДьицинэнДьиҥинэн , ЫhыахЫһыах- Сана Дьылы кёрсёркөрсөр тэрээhинтэрээһин.(Кырдьыга, этиллибитин курдук , биир толору ыйы аhаранаһаран баран да буоллар).Ёссё Өссө дьылга сыhыаннаахтарсыһыаннаахтар: /Эбэ мууhамууһа устуута са5аланыарсаҕаланыар диэри чугастаа5ычугастааҕы кэм - "эргэ дьыл " дэнэр.
/"Дьыл ыпсыыта "- Эбэ мууhамууһа устуутун эргинэ.
/"Эбэ хаатын толорор" кэмнэрэ.( (Санаан кёр көр: "эбэ хаатын толорон " ёрёөрө анньан "СацаСаҥа Дьыл " уёскуурэүөскүүрэ буолуо5абуолуоҕа.
 
Ёссё быhаарыыӨссө быһаарыы: "Дьыл ыпсыытыгар, ый сацатыгарсаҥатыгар"(саха дьицдьиҥ иккис ыйын сацатыгарсаҥатыгар) ыhыахтарыһыахтар буолаллара. Итинтэн да кёстёрунэнкөстөрүнэн : КунуКүнү-дьылы аа5ыыааҕыы баар эбит.
Кырдьыга да5аны даҕаны: "СацаСаҥа Дьыл салаллан кэлиитэ" диэн туhатуһа туспа. Онтон Дьылы АА5ЫЫААҕЫЫ халлааццахаллааҥҥа кёстёркөстөр ый хаамыытыгар оло5ураролоҕурар буолла5абуоллаҕа эбээт.
3365

уларытыы