Кытаанах нэһилиэгэ (Чурапчы улууһа) — барыллар ыккардыларынааҕы ураты

көннөрүү туһунан суруллубатах
Тиэктэр: Мобиилаттан уларытыы Мобиил барылын нөҥүө уларытыы
Улуус кииниттэн 45 км хоту диэкки. Нэһилиэнньэ ахсаана 506 киһи (2007 сыл).
 
Мэлдьи сырыылаах суол, олохтоохтор дьарыктара ынах-сүөһү уонна сылгы иитиитэ.
Нэһилиэк историята:
Кытаанах нэһилиэгэ аан бастаан тэриллибит сылынан 1768 сыл буолар. Нэһилиэк маннайгы кинээhэ Эчиктээн куоракка киирэн сурэхтэнэн, бэчээт уонна куортук ылан тахсан Кытаанах нэhилиэгин тэрийэр.
Өктөөп өрөбөлүүссүйэтин иннинэ Боотуруускай улуус сирэ табыгаһа суохтук, атын улуустары, нэһилиэктэри кытта бииргэ, ортолоругар былааһа, сорохторо онон-манан тумустаан үтэн киирэн, ардыгар нэһилиэктэр нөҥүө-маҥаа бытарыйан олорбуттара. Итинник түөрэ-таары үллэһиллэн олороро, салайарга да, экономическай-социальнай да өттүнэн сайыннарарга мэһэйдэри үөскэтэрэ. Ону дьон дьорҕоотторо, үөрэхтээх, өйдүүр өттүлэрэ дьорхойон туран, үҥсэн-харсан арахсыы боппуруоһун сытыытык туруорсубуттара.
Аан бастаан Бабаҕа Сулҕаччытын олохтооҕо Баһылай Рязанскай туруорсуутунан 1911 с. Боотуруускай улуустан Амма улууһа арахсар. Онуоха Чурапчы соҕуруу өттүттэн, билиҥҥи Одьулуун сиригэр киирсэр 1 Бологур, Одьулуун, Чакыр, Сулҕаччы Бабаҕатыныын, ону таһынан Эмис, Амма сүнньүгэр олорор нэһилиэктэр бары, Амма улууһугар арахсан барбыттар. Онтон 1913 с. Вонифатий Слепцов уонна Феофан Оросин уолаттара дьүккүһэннэр, Болтоҥоттон илин, Таатта сүнньүгэр олорор нэһилиэктэр урукку Байаҕантай улууһугар киирсэр, Ытык-Күөлтэн хоту Алданҥа диэри уонна Амма сүнньүгэр олорор нэһилиэктэри холбоон Таатта улууһа диэн ааттанан арахсыбыттар. Боотуруускай улуус, улуустарынан хайдыһыан инниттэн, иһинээҕи нэһилиэктэр хайдыһыылара барбыта.
Ол курдук былыр улууска Хатылы биир кэлим улахан нэһилиэк эбит буоллаҕына сыыйа бу нэһилиэк арахсыталаан тус-туспа нэһилиэктэр үөскээбиттэрэ. Бастаан, 1-кы Хатылы диэн ааттанан Кытаанах нэһилиэгэ туспа барар. Онтон Болтоҥо арахсан, 2-с Хатылы диэн буолар. Төрүт Хатылы 3-с Хатылы нэһилиэгэ аатырар. Кинилэр кэннилэриттэн аны 4 Хатылы - Чэппиэдэй арахсар.
Ити арахсарыгар I Хатылы нэhилиэгэр туорт а5а уустаах эбит.
1. Улахан а5а ууhа
2. Орто а5а ууhа
3. Со5уруу а5а ууhа
4. Захаровтор а5а уустара
Кытаанах нэhилиэгин улахан баай киhитинэн Собакин Василий Петрович-(1848-1908) - Баайка Баhылай буолар. Кини 1869 сылтан нэhилиэгин салайыыга бастаан быыбарынай кинээhинэн са5алаан баран, 30-тан тахса сыл устата нэhилиэгин баhылаан - коhулээн, байан-тайан, сис буолан, кинээстээн олорбут. 1894-1900 сс. Улуус быыбарынай кулубатынан талыллан улэлиир. Кини кинээстиир сылларыгар нэhилиэккэ бурдук ыhыытын кэнэтиигэ элбэх улэни ыыппыт. Бурдук ыhааччылар ахсааннара 235 киhиэхэ тиийбит. Кинээс бэйэтэ а5алан
 
== Нэһилиэктэн төрүттээх дьоннор ==
Ааттарын эппэтэх кыттааччылар