Клиорина Ираида Самоновна

Клиорина Ираида Самоновна — суруйааччы, драматуур, суруналыыс, СӨ култууратын үтүөлээх диэйэтэлэ (1994), Уус Алдан улууһун ытык гражданина.

1915 сыллаахха билиҥҥи истиилиэн кулун тутар 16 күнүгэр Дьокуускайга төрөөбүтэ. Аҕата Аммаҕа көскө кэлэ сылдьар Клиорин Самон Маркович (1891—1960), Саха сиригэр сэрии сэбин уура сыппытын уонна «Хотугу Манчжурия холбоһуктаах социалистара» диэн тэрилтэ сокуоннайа суох типографиятыгар сыһыаннааҕын иһин ыытыллыбыт.

Ийэтэ тыа учуутала Клиорина (төрүөҕүнэн Малькова) Антонина Авксентьевна (1893—1971).

Аҕата көһүн болдьоҕо түмүктэниэр дылы ийэтин кытта Уус-Алдаҥҥа олорбуттар. 1917 с. дьиэ кэргэн Благовещенскай куоракка көспүттэр, онтон — 1921 с. — Харбииҥҥа. Онно нелегальнай ыччат тэрилтэлэрин үлэтигэр кыттар: 1924 с. — пионерскай, 1931 с. — хомсомуол.

1928—1929 сс. Сэбиэскэй Сойуус уонна Кытай ыккардыларынааҕы иирсээн кэмигэр политическэй охсуһууга кыттыспыт. Аҕата табаарыстарын кытта түүн Хабаровскай араадьыйатын истэллэрин харабыллыыр эбит. 1931 с. ССРС гражданнарыгар аналлаах 9 кылаастаах орто оскуоланы бүтэрбит.

1932 с. консульство Москубаҕа үөрэттэрэ ыыппытын, кыайан киирбэтэх. 1934 с. ИФЛИ философия факультетыгар киирбит, онтон 1935 с. ГУГБ НКВД Уһук Илиннээҕи салаатыгар үлэҕэ ыытыллыбыт.

1937 с. Япония үспүйүөнэ диэн сымыйанан буруйданан хаайыллыбыт, ССРС ОСО НКВД-та 8 сылга лааҕырга ыыппыт. Мордовияҕа "Ийэ дойду таҥнарыахсыттарын дьиэ кэргэттэрэ" («ЧСИР» — членов семей изменников родины) сытар Темниковскай дьахтар лааҕырыгар сыппыт.

23 саастааҕар лааҕырга инбэлиит буолбут. 1940 с. «Карлаг» диэн уопсай лааҕырга көһөрбүттэр — Караганда аттыгар. 1947 с. босхоломмут, аҕыс сыл оннугар 10,5 сыл хаайыыга олорбут. 1950 с. эмиэ ол буруйун иһин тутуллубут, Красноярскай кыраай Эбэҥки национальнай уокуругун Туру бөһүөлэгэр болдьоҕо суох көскө ыытыллыбыт.

1954 с. Москубаҕа төннүбүт. ССРС Үрдүкү суутун байыаннай коллегията 1955 сыллаахха атырдьах ыйын 17 күнүгэр толору реабилитациялаабыт.

Бу кэнниттэн көхтөөх суруналыыс, суруйааччы, чинчийээччи уонна быраабы көмүскээччи үлэтэ саҕаламмыт.

Более чем 50-летний творческий путь И. С. Клиориной был тесно связан с Якутией. Автор первых работ, посвященных восстановлению имен представителей первой волны национальной интеллигенции, незаслуженно забытых, оклеветанных, на долгие годы попавших в политическое и духовное небытие, в полное забвение.

Сама прошедшая через камеры Лубянки и Бутырки, этапы, лагеря Гулага, ссылку, считала это своим главным делом жизни. Сейчас эти имена известны: педагог, революционер-народник Н. Г. Неустроев-Урсик, врач П. Н. Сокольников, агроном М. Ф. Слепцов, общественно-политический деятель, писатель В. В. Никифоров, реабилитации которого были посвящены 26 лет ее жизни. Среди реабилитированных по ее ходатайствам были ее друзья-харбинцы, другие герои ее очерков, статей из разных уголков СССР.

В последние годы жизни И. С. Клиориной были подготовлены к изданию очерки, посвященные польской тематике, мемуары «Куррикум витэ. Опыт автобиографии». (Краткие сведения) в трех частях, документальный очерк «История без флёра-2. Тайна кода „Моряки“ — чекистской союзной операции по ликвидации первых якутских большевиков, 1937—1938 гг.». Издательским планам не суждено было сбыться. Рукописи И. С. Клиориной считались утерянными, но, по счастливой случайности, они оказались в ее личном фонде, хранящемся в Национальном архиве РС(Я).

Чуолкайдана илик сибидиэнньэнэн 2002 сыллаахха ахсынньыга Москубаҕа өлбүт. Ханна көмүллүбүтэ биллибэт[1].

БыһаарыыларУларыт

  1. http://sakhanews.ru/38587.html Исполняется 95 лет со дня рождения известной правозащитницы, писателя и журналиста Ираиды Клиориной