Дьахтар - оҕо төрөтөн, эмиийдээн ийэ буолар оҥоһуулаах сааһын сиппит киhи. Кэпсэтиигэ бу тылы өссө арыый атын дэгэттээх тутталлар - эр киһи кэргэнэ, ойоҕо. Дьахтар аймах - киһи аймах оҕо төрөтөр дьоҕурдаах аҥаара (кыргыттары, дьахталлары, эмээхситтэри барыларын холбуу этэргэ)[1].

Дьахтар

Сорох сиргэ дьахтары "йахтар", "майтал", "хотука" дииллэр эбит[2].

Религияҕа дьахталларга сыһыанПравить

ХристианствоПравить

Христиан дьахтарга эр киһи бас бэриниэхтээх. Эргэрбит кэс тылга көрөллөр эрээри, ийэ үрдүк суолтата уонна киниэхэ дириҥ ытыктабыл. Ийэҕэ убаастааһын аҕа буоларыгар ытыктааһынтан, ийэҕэ ытыктабылтан, ардыгар ордук ыарахан содуллаах буолуон сөп. Дьахтар христианствоны тарҕатыы дьыалатыгар сүҥкэн суолталааҕа биллэр. Ону тэҥэ дьахтар аҕабыыт сыарҕатыгар туттар кыаҕа суох, ол гынан баран, билигин ити быраабыла сорох динациятыгар хаттаан көрүллүбүт.

ИсламПравить

Шариат эр дьон уонна дьахталлар эбээһинэстэригэр улахан уратыны көрөр. Араб аан дойдуга дьахтар эрин истиэхтээх, эр киһитинээҕэр кырата суох бырааптаах. Сороҕор кини статуһа кулут балаһыанньатыгар тиийэ түһэр. Онуоха исламҥа дьахтар үлэлиир эбээһинэһэ суох, дьахтар кэргэнин попечителлэригэр баар, оттон арахсар түгэнигэр махр тиксэр.

Дьахталлар дискриминациялараПравить

История дьахталлар бааллара, оттон сорох дойдуларга гражданскай бырааптарга эр дьону кытары тэҥнээтэххэ, быыбар быраабыттан матарбыттара. Аан дойдуга барытыгар кэриэтэ былаас уорганнарыгар биллэрии. Холобур, АХШ- ка дьахталлартан ордук эр дьон, ол эрээри дьахталлартан 109- с ыҥырыы конгреһыгар дьахталлар-82 эрэ киһи, чуолаан дьахталлар-14 киһи (уопсай ахсаантан 14%), оттон дьахталлар палаталарын чилиэннэрин ортолоругар 68 киһи (15,6 %)[40]. Дьахталлар бырааптарын тупсарыыга икки сүүс сыл устата уларыйыылар ыытыллыбыттара эрээри, аан дойду парламеннарыгар дьахтар кыттыытын бырыһыана билиҥҥитэ аҕыйаҕа суох. Ону таһынан рудаҕа уонна Соҕуруу Африкаҕа дьахталлары парламеннарга кытыннарар квотаны ылыннахтарына, ССРС ыһыллыытын кэнниттэн, ити квотовай системалар постовой дойдуларга сотрудниктара сарбылланнар, бу региоҥҥа дьахтар бэрэстэбиитэлистибэтин сарбыллыыта Европаҕа тэҥнээтэххэ.

Дьахталлар үлэлиир дискриминациялара эмиэ баар. Кини туруору сегацияҕа («өстүөкүлэ үрдүгэ» диэн ааттанар), дьахталларга үрдүк хамнастаах идэлэргэ уонна профессиональнай эйгэҕэ сыыһа- халты туттууга мэһэйдэри үөскэтэллэригэр мэһэйдэри үөскэтиэхтэрин сөп.

2013 с. аан дойду үрдүнэн 774 мөлүйүөн грамотнайа суох дьахталлар. Үксэ оскуолаҕа киирэ илик оҕолор уонна ыччаттар.

БыһаарыыларПравить

  1. Дьахтар этин-сиинин быраап
  2. Диалектологический словарь якутского языка. 1976

Олоцхо ёйдёбулунэн: ылгын кыыс салгын аhылыктанна5ына, тацас бутэй этэ кёстёр, эт бутэй уцуо5а кёстёр, уцуох бутэй силиитэ кёстёр кэмэ кэллэ5инэ "кыыс дьахтар" дэнэрэ. Кинини ойох биэрэн ыыттахтарына дьэ,оччо5уна, "дьахтар" дэнэр хуолутугар киирэрэ.