Саахымат - аатырбыт логическэй оонньуу. Искусство, наука уонна спорт ыккардыларыгар сытар. Аан дойдуга былыр былыргаттан үөдүйбүт оонньуулартан биирдэстэрэ. Икки оонньооччу анал быраабыланы тутуһан уочаратынан фигууралары хаамтаран оонньууллар. Саахымат өйү сайыннарар оонньуу быһыытынан биллэр[1].

Cаахымат
ChessSet.jpg
From left to right, a white king, a black rook, a black queen, a white pawn, a black knight, and a white bishop
Оонньооччу ахсаана 2
Оонньууну туруоруу кэмэ Биир мүнүүтэ
Оонньуу кэмэ Casual games without time control last usually 10–60 minutes; tournament games can last anywhere from less than ten minutes (blitz chess) to four hours or longer
Наадалаах ньымалар Тактика, Стратегия

Саахымакка биир- икки оонньооччулар киирэллэр. Также возможно играют одной группы шахматистов против одного игра, такие партии часто консультационные. Маны таһынан, биир күүстээх утарылаһааччыны утары хас да утарылаһааччыны, туспа дуоскаҕа оонньуур бириэмэлээх оонньуу практиката баар.

Оонньуу быраабылата сүрүннээн XV үйэлэргэ үөскээбитэ; аныгы официальнай турнирдарга фигураны көһүү эрэ буолбакка, судьуйа бырааба, оонньооччулар сиэр- майгы быраабылалара уонна бириэмэ быраабылалара туттуллаллар. Дистанционнай дьайыылаах оонньуу, холобур, биэрэпиһинэн, телефонунан эбэтэр Интернет нөҥүө туспа быраабылалардаах. Саахымат үгүс варианнара, классиктартан уратылаахтар: нестандартнай быраабылалары, фигуралары, дуоскалары уо. д. А. Сорох аспекты саахымат оонньуутун ньымаларын математикаҕа үөрэтэллэр (холобур, классик «Задача о хаамыытын туһунан» уонна «Задача о аҕыс ферзях»), ол иһигэр компьютернай моделирование көмөтүнэн.

ИсторияПравить

Саахымат историята балтараа тыһыынчаттан итэҕэһэ суох ааҕыллар. Аан дойдуга саахымат сайдыытын уонна тарҕаныытын быһаарар версиялар элбэхтэр — «индийская», «византская» уо. д. А. Чугастааҕы кэмҥэ Чурапчыга кэккэ уларыйыылар таҕыстылар. Унинг Араб Илин өттүгэр шатрандж, оттон Соҕуруулуу- Илин Азия-сянци (Кытай), макрук (Таиланд) уонна сегия (Япония) буоллулар. Шатрандж ИХ- Х үйэлэргэ арабтартан Европаҕа уонна Африкаҕа түбэстэ. Европа оонньуулара модификацияларын салҕаабыттара, XV үйэлэргэ «классик»диэн быраабылалар үөскээбиттэрэ. Аан дойдутааҕы турнирдар тиһигин быспакка ыытыллалларыгар бүтэһиктээхтик быраабыла ХІХ үйэҕэ оҥоһуллубута. 1886 сылтан саахымакка аан дойду чемпиона буолар. 1924 сыллаахтан аан дойдутааҕы саахымат федерацията — ФИДЕ, кини эгидатынан ХХ үйэ ортотуттан саҕалаан аан дойдутааҕы күрэхтэһиилэр үксүлэрэ ыытыллаллар.

БыһаарыыларПравить