Билэ:МАИ -223 сөмөлүөт.jpg
МАИ-223 салгын көлө

Көтөр-аал[1][2] — (нууч. — самолёт, аэроплан, Ойуунускай тылбааһынынан — салгын көлө) аэродинамика күүһүнэн салгын куйаарын устунан двигатель уонна хамсаабат кынат көмөтүнэн көтөр аппарат. Салгын өрө көтөҕөн таһаарар күүһүнэн сөмөлүөт түргэн үлүгэрдик ыраах сытар сиргэ көтөн тиийэр. Сөмөлүөт махолеттан уратыта — кыната хамсаабат, оттон планертан уратыта — мотуордаах.

Үөһэ суруллубут быһаарыы «классическай» аатырар уонна былыргы, ааспыт үйэ саҕаланыытыгар тарҕаммыт сөмөлүөттэргэ ананар. Аныгы быһаарыынан: Сөмөлүөт — салгынтан ыарахан атмосфера устунан көтөргө аналлаах, планер аэродинамиката өрө көтөҕөн таһаарар күүһүнэн бэйэтин салгыҥҥа уйунар уонна двигатель күүһүнэн салгыҥҥа маневрдыыр уонна утары күүһү толуур (компенсируйдуур) көтөр аппарат.

Нууччалыы толору быһаарыыта: Самолёт — летательный аппарат плотнее воздуха для полётов в атмосфере (и космическом пространстве (напр. Орбитальный самолёт)), использующий аэродинамическую подъёмную силу планера для удержания себя в воздухе (при полёте в пределах атмосферы) и тягу силовой (двигательной) установки для маневрирования и компенсации потерь полной механической энергии на лобовое сопротивление.

Сөмөлүөт көрүҥэУларыт

Сөмөлүөт көрүҥэ араас тас билэнэн хайытыахха сөп — ханна туһанарыттан, оҥоһуутуттан, двигатель көрүҥүттэн, көтөр характеристикатыттан уо.д.а.

  1. Г.У. Гермогенов и И.Д. Моруо, Самоучитель якутского языка, Якутск, 1930 г.
  2. С.Н. Донской, Русско-якутский словарь, Якутск, 1931 г. (стр.131)