Билиҥҥи бириэмэ кумааҕыта диэн мас пиибэрэлэрэ бииргэ ыгыллыммыттар аатырар. Дьоннор кумааҕыга суруйарга тутталлар, ол иһин кинигэлэр кумааҕыттан оҥоһуллар. Кумааҕы ууну уонна атын убаҕаһы иҥэрэллэр, ол иһин ыраастыырга эмиэ туттуллар.[1]

Кумааҕы

Хайдах оҥоһуллараУларыт

Билиҥҥи бириэмэ кумааҕыта мастан оҥоһулларpulp.[2] Бастаан маһы бытарыталлар, ууну уонна атын химическай матырыйааллары кытта убаҕас буолуор дылы булкуйаллар. Сороҕор маҥхаталлар, оччоҕуна ыраас маҥан кумааҕы буолар. Бу убаҕас кумааҕы буоларыгар ыгыллар. Хаппытын кэннэ быһыллар. Араас технологиялар бааллар, ол курдук туой эптэхтэринэ килбэчигэс кумааҕы буолар.

Кумааҕыны тутуллубут кумааҕыттан эмиэ оҥоһуллар. Оччоҕуна иккистээн туттуллар. Сорох кумааҕыны мастан буолбакка, хлопоктан, лентан эбэтэр конопляттан оҥоһуллар.

Кумааҕы устуоруйатаУларыт

 
Папируска суруйуу
 
Кытай улахан истиэнин башнятын урусхаллара.

Суруйуу кумааҕыны айыан иннинэ саҕаламмыта. Дьон араас атын материалларга суруйар этэ. Ол курдук таҥаска, истиэнэҕэ, маска.

Бастакы кумааҕыУларыт

Элбэх үйэ аннараа өттүгэр Египетка кумааҕыга майгынныыр папирус диэн матырыйаалы айбыттар. Греция уонна Рим дьонноро ону эмиэ үөрэппиттэр. Рим дьонноро тирииттэн оҥоһуллубут тэрилгэ суруйаллар эбит.

Биһиги эрабыт иннинэ 105 сылыгар Кытайга кумааҕыны айбыттар. Ол иннинэ бамбугу уонна солкону тутталлар эбит. Саамай урут оҥоһуллубут кумааҕы Кытай Улуу Истиэнэтин аттыгар булуллубут. Онно 105 сыла сурулла сылдьар эбит. Кумааҕыны оҥоруу кистэлэҥ курдук ааҕыллар этэ, кимиэхэ да кэпсээбэт эбиттэр.

ТарҕаныытаУларыт

Дьоппуон дьоно хайдах кумааҕыны оҥорору 610 сыллаахха билбиттэр. Ону Уаши диэн ааттаабыттар. Ол кэнниттэн, кумааҕы Индияҕа, Чугастааҕы востокка уонна Италияҕа тарҕаммыт.

БыһаарыыларУларыт

  1. Кумааҕыны типэкирээпийэҕэ туһаныы
  2. Cox, Brian; Forshaw, Jeff (2011). The Quantum Universe: everything that can happen does happen. Allen Lane. p. 3. ISBN 978-1-846-14432-5.