Атырдьах ыйын 10

күнэ-дьыла

Атырдьах ыйын 10 диэн Григориан халандаарыгар сыл 222-с күнэ (ордук хонуктаах сылга 223-c күнэ). Сыл бүтүө 143 күн баар.

Бэлиэ күннэрПравить

  • Биодизель аан дойдутааҕы күнэ. Биодизель — мас арыытыттан ылыллар уматык, ньиэптэн ылыллар уматыктартан уратыта диэн сөргүтүллэр кыахтаах. Бу күн 1893 сыллаахха Аугсбург куоракка (Германия) Рудольф Дизель бэйэтин аатынан ааттаммыт мотуорун үлэлэппит. Бастакы уматыга — арахис арыыта этэ.

ТүбэлтэлэрПравить

  • 955Лех кыргыһыытыгар Германия хоруола Оттон I тоҕо ааҥнаан киирбит венгрдэри кыайбыт. Паннонияҕа көһөн кэлбит венгрдэр үйэ аҥаарын тухары Европа дойдуларын талыыллара тохтуур. Сотору кинилэр биир сиргэ олохсуйар буолаллар уонна христианствоны ылыналлар.
  • 1500Португалия байҕалынан устааччыта Диогу Диаш Ииндийэҕэ бара сатыы сылдьан Мадагаскар арыыны арыйбыт.
  • 1519Фернан Магеллаан биэс хараабыллаах Сир шарын эргийээри Испанияттан арахпыт. Эспэдииссийэ үс сылынан төннөрүгэр 18 киһилээх биир эрэ хараабыл ордубут, Магеллан бэйэтэ аара Филиппин арыыларыгар өлбүт.
  • 1539Франция хоруола Франциск I дойдуга судаарыстыбаннай тылы киллэрбит: туох баар докуомуоннары урукку курдук латыын тылынан буолбакка, француз тылынан суруйарга дьаһайбыт.
  • 1793Парижка Лувр түмэлэ аһыллыбыт.
  • 1897 — ньиэмэс хиимигэ Феликс Хоффманн мэдиссиинэҕэ туттуохха сөптөөх ыраас ацетилсалицил кислотаатын ылбыт (аспирин).
  • 1905 — Булонь-сюр-Мер диэн Франция куоратыгар эсперантистар бастакы кэнгириэстэрэ буолбут. 688 киһи кыттыбыт.
  • 1941 — бастакы хомуурга Таатта оройуонуттан 140-ча киһи аармыйаҕа барбыт.
  • 1961 — Вьетнам сэриитэ: АХШ аармыйата Соҕуруу Вьетнам бааһыналарын үрдүнэн дьааты ыһары саҕалаабыт. Бу эпэрээһийэ соруга утарылаһааччылары аччыктатыы этэ. Барыта 76 тыһ. куб. миэтэрэ дефолиант уонна гербицид ыһыллыбыта.
  • 1990 — "Магеллан" чинчийэр хараабыл Чолбоҥҥо тиийбит.

ТөрөөбүттэрПравить

ӨлбүттэрПравить

  • 2000 — Петр Афанасьев (15.07.1928 төр.) — саха лексиколог учуонайа, филология билимин хандьыдаата. Диссэртээссийэтин Үөһээ Дьааҥы сахаларын түөлбэ тылларыгар көмүскээбитэ.