1925 сыл

(Мантан: 1925 көстө)
Сыллар
1921 1922 1923 192419251926 1927 1928 1929
Уоннуу сыллар
1890-с 1900-с 1910-с1920-с1930-с 1940-с 1950-с
Үйэлэр
XIX үйэXX үйэXXI үйэ

1925 сыл.

Туох буолбутаПравить

ТохсунньуПравить

  • Тохсунньу 3 — РКП(б) Саха сиринээҕи обкомун бюрота "Саха омук" уопсастыба маассабай үлэ ыытар киэҥ организацияттан культуура-билим өттүгэр үлэлиир дьоҕус уопсастыбаҕа кубулутарга уурбут. Төрүөтэ диэн национальнай интеллигиэнсийэ культурнай-сырдатар үлэтин советизациялыырга сыалын-соругун "Саха омук" уопсастыба толорбут, онтон саҥа үөскээбит сэбиэскэй олоххо-дьаһахха маннык уопсастыба бэлиитикэ өттүттэн наадата суох эбит.
  • Тохсунньу 21Япония Сэбиэскэй Сойууһу билиммит. Дьоппуон сэриилэрэ Хотугу Сахалинтан таһаарыллыбыттар.

ОлунньуПравить

  • Олунньу 23Кыыс сулуута көннөрү быраап (обычное право) института буоларын быһыытынан Саха сиринээҕи Толоруулаах киин кэмитиэт (ЯЦИК) "Саха АССР-га кыыс сулуутун (кийиит төлөбүрүн) бобор туһунан" уураах таһаарбыт.

Муус устарПравить

  • Муус устар 7Саха АССР оҥорон таһаарар күүстэрин ССРС Билимнэрин Академията чинчийэрин туһунан РСФСР Совнаркома уураах ылыммыт. Саха өрөспүүбүлүкэтин чинчийэргэ биллэр-көстөр учуонайдартан анал хамыыһыйа тэриллибит уонна 5 сылга суоттаммыт бырагыраама оҥоһуллубут. 1925-1930 сылларга ССРС Билимнэрин Академиятын Саха сиринээҕи эспэдииссийэтэ 10 хайысханан этэрээттэргэ арахсан Саха АССР бары уокуруктарыгар үлэлээбит, элбэх матырыйаал хомуйан бэчээттээбит.
  • Муус устар 9 — РКП(б) Саха сиринээҕи обкомун бюротун дьаһалынан Дьокуускайга Народнай тыйаатыр иһигэр Саха национальный труппата тэриллибит. Труппаҕа сүрүннээн "Саха омук" культурнай-сырдатар уопсастыба театральнай сиэксийэтин активисттара киирбиттэр.

Ыам ыйаПравить

Бэс ыйаПравить

  • Бэс ыйын 24 — Алданзолото трест тэриллиитин туһунан СТО ССРС уурааҕа тахсыбыт.

От ыйаПравить

Атырдьах ыйаПравить

Балаҕан ыйаПравить

  • Балаҕан ыйын 8 — Сибиирдээҕи байыаннай уокурук командующайын бирикээһинэн Дьокуускайга Саха национальнай байыаннай оскуолатын (ЯНВШ) тэрээһинэ саҕаламмыт. Оскуола начаалынньыгынан 35-с Сибирскэй дивизия 106-с стрелковай полкатыгар рота хамандыыра В.Е. Пшенников анаммыт. Бу Былатыан Ойуунускай көҕүлээһининэн тэриллибит оскуола алын сүһүөх хамандыырдары 1927 сылтан 1941 сыллаахха диэри бэлэмнээн таһаартаабыта.
  • Балаҕан ыйын 25Дьокуускайга 15 койкалаах сэллик (туберкулез) диспансера Сэргэлээх дачаларыгар арендаламмыт чааһынай дьиэҕэ аһыллыбыт.
  • Балаҕан ыйын 27Алдан 1 № орто оскуолата аһыллыбыт.

АлтынньыПравить

  • Алтынньы 17Н. Д. Неустроев «Куһаҕан тыын» комедиятын премьератын күнэ Саха театра төрөөбүт күнүнэн ааҕыллар.
  • Алтынньы 25Дьокуускайга тыа хаһаайыстыбатын техникума аһыллыбыт. Техникумҥа маҥнай соҕотох зоотехника салаата эрэ баар эбит, 1927 сыллаахха ветеринарнай салаа эбиллибит. Онтон 1941 сыллаахха хонуу культуураларын көрүү салаата үөскээбит.

СэтинньиПравить

  • Сэтинньи 3 — Саха АССР-ы үөрэтэр ССРС Науукаларын Академиятын хамыыһыйатын бүрүсүүдьүмүн мунньаҕа буолбут. Мунньахха Дьокуускайга Национальнай бибилитиэкэни арыйар туһунан кэпсэппиттэр.
  • Сэтинньи 28Турцияҕа "Бэргэһэ сокуона" олоххо киирбит, уруккулуу тюрбан уонна феска кэтиитэ бобуллубут, бары арҕааҥҥылыы сэлээппэ кэтиэхтээх буолбуттар. Ататүрк реформаларыттан "бэргэһэ сокуона" саамай улахан утарсыыны көрсүбүт. Дойдуну биир гына тюрбаннары уонна фескалары бобуу утары бырачыастар ааспыттар. Ону хам баттаары оннооҕор биир куораты крейсертэн ытыалаабыттар. Сокуон 2014 сыллаахха биирдэ көтүрүллүбүтэ.

АхсынньыПравить

ТөрөөбүттэрПравить

ӨлбүттэрПравить

  • Ахсынньы 28 — нуучча чулуу бэйиэтэ Сергей Есенин олохтон барбыт. Судаарыстыба билиммит версиятынан бэйиэт бэйэтигэр тиийиммит, ол гынан баран бу өлүү элбэх билиҥҥэ дылы быһаарылла илик дьиктилэрдээх.

ЛитератураПравить

  • Калашников А. А. Якутия. Хроника, факты, события: 1917-1953 г. ч.2. — Дьокуускай: Бичик, 2004.